Kitap · Yaman'ın Hayvanat Bahçesi
Hayvanla Hayvan Olmak
Savandan kutuplara, okyanustan Anadolu'ya resimli bir hayvan kitabı
Anlatan: Yaman, hayvan bilimcisi
7 bölüm · 28 hayvan · 45 sayfa
Sayfa çevirmek için kaydır ya da ok tuşlarını kullan.
Önsöz
Merhaba! Ben Yaman. Hayvanları çok seviyorum ve bir defterim var: gördüğüm her hayvanı ona yazıyorum.
Bu kitapta defterimi seninle paylaşacağım. Birlikte sıcacık savanlara, buz gibi kutuplara, masmavi okyanuslara ve Türkiye'nin dağlarına gideceğiz.
Bir hayvanı en iyi nasıl tanırsın? Bir süreliğine onun gibi olmayı deneyerek! Her sayfada bir "Sen de dene!" kutusu var: aslan gibi kükre, flamingo gibi tek ayak üstünde dur. Hayvanla hayvan olalım!
Hazırsan sayfayı çevir. Yolculuk başlıyor! 🐾
1. Savanda bir sabah
Güneş doğarken Afrika savanındayım. Her yer sarı otlarla kaplı; arada bir tek tük ağaç var.
Savan, dünyanın en kalabalık büyük hayvan sürülerinin evidir. Defterimi açıyorum, bakalım ilk kimi göreceğim?
1. Savanda bir sabah
Aslan
Bir ağacın gölgesinde bir aslan sürüsü uyukluyor. Aslanlar, kedi ailesinin sürü hâlinde yaşayan tek üyesidir.
Avlanma işini çoğunlukla dişiler yapar. Aslanlar günde 20 saate kadar uyuyup dinlenebilir; ama bir aslan kükrediğinde sesi 8 kilometre öteden duyulur!
- Ağırlık
- 120–250 kg
- Omuz yüksekliği
- 1,2 m
- Hız
- 80 km/sa
- IUCN
- Hassas
1. Savanda bir sabah
Afrika fili
Yerin hafifçe titrediğini hissediyorum: bir fil sürüsü geliyor! Afrika fili, karada yaşayan en büyük hayvandır.
Hortumunda 40.000'den fazla kas var. Onunla hem bir fıstığı tutabilir hem de ağaç devirebilir. Sürüyü en yaşlı ve en deneyimli dişi yönetir.
- Ağırlık
- 3–6 ton
- Omuz yüksekliği
- 3,2 m
- Hız
- 40 km/sa
- IUCN
- Tehlikede
1. Savanda bir sabah
Zürafa
Başımı kaldırıyorum, kaldırıyorum… ve bir zürafayla göz göze geliyorum! Zürafa dünyanın en uzun boylu hayvanıdır, boyu 5 metreyi bulur.
Şaşırtıcı bir şey öğrendim: Zürafanın uzun boynunda da bizim gibi yalnızca 7 omur var. Bir de dili 45 santimetre uzunluğunda ve mor renkte!
- Ağırlık
- 800–1.200 kg
- Boy
- 5 m
- Hız
- 60 km/sa
- IUCN
- Hassas
1. Savanda bir sabah
Zebra
Zürafaların yanında bir zebra sürüsü otluyor. Zebralar atların yakın akrabasıdır.
Her zebranın çizgi deseni farklıdır, tıpkı parmak izimiz gibi. Bilim insanları bu çizgilerin ısıran sinekleri şaşırttığını düşünüyor.
- Ağırlık
- 175–385 kg
- Omuz yüksekliği
- 1,3 m
- Hız
- 65 km/sa
- IUCN
- Tehdide açık
1. Savanda bir sabah
Çita
Birden sarı bir şimşek geçiyor önümden: bir çita! Çita, karadaki en hızlı hayvandır ve saatte 120 kilometreye kadar koşabilir.
Üç saniyede saatte 0'dan 100 kilometreye çıkar. Gözlerinin altındaki siyah çizgiler, güneşin parlamasını azaltır.
- Ağırlık
- 21–72 kg
- Omuz yüksekliği
- 80 cm
- Hız
- 120 km/sa
- IUCN
- Hassas
1. Savanda bir sabah
Hatırlıyor musun?
Savanda hangi hayvan sürü hâlinde yaşayan tek kedidir?
Cevabı gör
Aslan. Aslanlar sürü hâlinde yaşar; çitalar genellikle yalnızdır.
2. Yağmur ormanında
Şimdi her gün yağmur yağan, sıcak ve nemli bir ormandayım. Ağaçlar o kadar sık ki gökyüzünü zor görüyorum.
Dünyadaki hayvan ve bitki türlerinin yarısından fazlası tropikal ormanlarda yaşar. Kulak kabartıyorum: her yerden bir ses geliyor!
2. Yağmur ormanında
Orangutan
Yukarıda, dalların arasında turuncu tüylü biri beni izliyor: bir orangutan! Adı Malay dilinde "orman insanı" demektir.
Orangutanlar her gece dallardan kendilerine yeni bir yuva yapar. Yağmur yağınca da kocaman yaprakları şemsiye gibi kullanırlar.
- Ağırlık
- 30–90 kg
- Boy
- 1,4 m
- IUCN
- Kritik tehlikede
2. Yağmur ormanında
Tukan
Rengârenk, kocaman bir gaga görüyorum: bu bir tukan! Gagası ağır görünse de içi süngerimsi ve çok hafiftir.
Tukanlar meyve yer ve tohumları ormana yayarak yeni ağaçların büyümesine yardım eder. Yani tukanlar ormanın bahçıvanlarıdır!
- Ağırlık
- 500–860 g
- Uzunluk
- 60 cm
- IUCN
- Asgari endişe
2. Yağmur ormanında
Kırmızı gözlü ağaç kurbağası
Bir yaprağın altında minicik, yemyeşil bir kurbağa saklanıyor. Bir anda kocaman, kırmızı gözlerini açıyor!
Kırmızı gözlü ağaç kurbağası bu numarayla yırtıcıları şaşırtır ve hop, zıplayıp kaçar. Ayaklarındaki yapışkan yastıklarla yaprağa baş aşağı bile tutunabilir.
- Ağırlık
- 6–15 g
- Uzunluk
- 6 cm
- IUCN
- Asgari endişe
2. Yağmur ormanında
Jaguar
Nehrin kıyısında benekli, güçlü bir kedi yüzüyor: bir jaguar! Jaguar, Amerika kıtasının en büyük kedisidir.
Çoğu kedinin aksine suyu sever. Beneklerinin içinde küçük noktalar vardır; leoparı jaguardan böyle ayırt edebilirsin.
- Ağırlık
- 56–96 kg
- Omuz yüksekliği
- 70 cm
- Hız
- 80 km/sa
- IUCN
- Tehdide açık
2. Yağmur ormanında
Hatırlıyor musun?
Tropikal ormanın "bahçıvanı" hangi hayvandır?
Cevabı gör
Tukan. Tukan, yediği meyvelerin tohumlarını ormana yayar.
3. Buzların ülkesinde
Brrr! Kalın montumu giydim, çünkü kutuplardayım. Her yer buz ve kar. Burada aylarca gece ya da aylarca gündüz olabilir!
Kutup hayvanları soğuktan kalın kürk, yağ ve sık tüylerle korunur. Hadi onlarla tanışalım.
3. Buzların ülkesinde
Kutup ayısı
Uzakta bembeyaz bir dev yürüyor: bir kutup ayısı! Karada yaşayan en büyük etçil hayvandır.
Kürkü beyaz görünür ama tüyleri aslında şeffaftır, derisi ise siyahtır. Kutup ayıları buzun üzerinde fok avlar; ama dünya ısındıkça buzlar eriyor. Bu yüzden onları korumamız gerekiyor.
- Ağırlık
- 150–700 kg
- Omuz yüksekliği
- 1,5 m
- Hız
- 40 km/sa
- IUCN
- Hassas
3. Buzların ülkesinde
İmparator penguen
Dünyanın öbür ucunda, Antarktika'dayım. Binlerce imparator pengueni sıkı sıkı sarılmış, sırayla ortaya geçip ısınıyor.
Kışın, eksi 40 derecede, baba penguen yumurtayı iki ay boyunca ayaklarının üstünde taşır ve bu sürede hiç yemek yemez. Ne fedakâr bir baba!
- Ağırlık
- 22–45 kg
- Boy
- 1,2 m
- Hız
- 9 km/sa
- IUCN
- Tehdide açık
3. Buzların ülkesinde
Kutup tilkisi
Karın içinde iki küçük göz parlıyor: bir kutup tilkisi! Kışın bembeyaz, yazın kahverengi-gri olur; böylece her mevsim saklanır.
Ayak tabanları bile kürkle kaplıdır ve eksi 50 dereceye kadar soğuğa dayanabilir. Uyurken kabarık kuyruğunu atkı gibi yüzüne sarar.
- Ağırlık
- 3–8 kg
- Omuz yüksekliği
- 30 cm
- Hız
- 50 km/sa
- IUCN
- Asgari endişe
3. Buzların ülkesinde
Hatırlıyor musun?
Kutup ayısının derisi ne renktir?
Cevabı gör
Siyah. Tüyleri şeffaftır, derisi ise siyahtır.
4. Okyanusun derinliklerinde
Dalış maskemi taktım ve suya atladım! Dünyanın yüzeyinin dörtte üçü sudur.
Okyanuslarda minicik canlılardan dünyanın en büyük hayvanına kadar her şey var. Derin bir nefes alıyorum…
4. Okyanusun derinliklerinde
Mavi balina
Dev bir gölge altımdan geçiyor: bir mavi balina! O, dünyada yaşamış en büyük hayvandır; dinozorlardan bile büyüktür.
Kalbi yaklaşık 180 kilogramdır. Böylesine dev bir hayvan neredeyse yalnızca kril denen minik karidesleri yer: günde 3.500 kilogramdan fazla!
- Ağırlık
- 100–150 ton
- Uzunluk
- 27 m
- Hız
- 30 km/sa
- IUCN
- Tehlikede
4. Okyanusun derinliklerinde
Şişe burunlu yunus
Bir grup yunus etrafımda oynuyor! Yunuslar ıslık ve tıklamalarla konuşur; her yunusun kendine ait bir ıslığı vardır, tıpkı bir isim gibi.
Uyurken beyinlerinin yalnızca yarısı uyur, diğer yarısı nefes almayı sürdürür. Ve biliyor musun? Yunuslar Türkiye'nin denizlerinde de yaşar.
- Ağırlık
- 150–300 kg
- Uzunluk
- 2,5 m
- Hız
- 35 km/sa
- IUCN
- Asgari endişe
4. Okyanusun derinliklerinde
Ahtapot
Bir kayanın rengi birden değişiyor… Meğer o bir ahtapotmuş! Ahtapotlar saniyeler içinde renk değiştirip saklanabilir.
Ahtapotun üç kalbi vardır ve kanı mavidir. Kemiği olmadığı için gagasının sığdığı her delikten geçebilir.
- Ağırlık
- 3–10 kg
- Uzunluk
- 1 m
- IUCN
- Asgari endişe
4. Okyanusun derinliklerinde
Yeşil deniz kaplumbağası
Yanımda sakin sakin bir yeşil deniz kaplumbağası yüzüyor. Deniz çayırı ve yosun yiyor.
Bu kaplumbağalar binlerce kilometre yüzer, ama yumurtlamak için doğdukları kumsala geri döner. Türkiye'de Hatay ve Adana kıyılarında yumurtlarlar.
- Ağırlık
- 68–190 kg
- Uzunluk
- 1 m
- IUCN
- Tehlikede
4. Okyanusun derinliklerinde
Hatırlıyor musun?
Ahtapotun kaç kalbi vardır?
Cevabı gör
Üç. Ahtapotun üç kalbi vardır ve kanı mavidir.
5. Çölde bir gün
Kum tepeleri, kavurucu güneş ve neredeyse hiç yağmur… Çöldeyim! Gündüz çok sıcak, gece ise çok soğuk.
Çöl hayvanları su bulmakta ve serin kalmakta ustadır. Şapkamı takıp suyumu yanıma alıyorum.
5. Çölde bir gün
Tek hörgüçlü deve
Uzaktan bir deve kervanı geliyor. Develere "çölün gemisi" denir.
Çoğu kişi hörgücünde su olduğunu sanır ama aslında orada yağ depolar. Susadığında birkaç dakikada 100 litreden fazla su içebilir. Çift sıra kirpikleri onu kum fırtınasından korur.
- Ağırlık
- 400–600 kg
- Omuz yüksekliği
- 2 m
- Hız
- 40 km/sa
- IUCN
- Evcil
5. Çölde bir gün
Fenek tilkisi
Kumun içinden kocaman kulaklı minik bir yüz çıkıyor: bir fenek tilkisi! Dünyanın en küçük tilkisidir.
Kulakları 15 santimetreye kadar uzar. Bu kocaman kulaklar vücudundaki ısıyı dışarı atar ve kumun altındaki böcekleri bile duymasını sağlar.
- Ağırlık
- 0,7–1,6 kg
- Omuz yüksekliği
- 20 cm
- Hız
- 40 km/sa
- IUCN
- Asgari endişe
5. Çölde bir gün
Mirket
Bir kum tepesinin üstünde bir mirket arka ayakları üzerinde dikilmiş, etrafı gözlüyor. O, ailesinin nöbetçisi!
Mirketler 50 bireye kadar varan aileler hâlinde yaşar. Nöbetçi, farklı tehlikeler için farklı uyarı sesleri çıkarır. Gözlerinin çevresindeki koyu halkalar güneş gözlüğü gibidir.
- Ağırlık
- 0,6–1 kg
- Boy
- 30 cm
- Hız
- 30 km/sa
- IUCN
- Asgari endişe
5. Çölde bir gün
Hatırlıyor musun?
Devenin hörgücünde ne vardır?
Cevabı gör
Yağ. Hörgüçte su değil yağ depolanır.
6. Ormanlar ve dağlar
Şimdi mevsimlerin değiştiği ormanlardayım; uzakta da karlı dağlar görünüyor.
Bu bölgedeki hayvanların bazıları Türkiye'de de yaşar. Botlarımı bağlıyorum, tırmanış başlasın!
6. Ormanlar ve dağlar
Boz ayı
Ağaçların arasında iri bir boz ayı böğürtlen topluyor. Ormanın en büyük yırtıcısıdır ama yediklerinin çoğu bitki, meyve ve böcektir.
Kışı bir inde uyuyarak geçirir; yavruları da anneleri kış uykusundayken doğar. Türkiye'de Karadeniz'in ve Doğu Anadolu'nun ormanlarında yaşar.
- Ağırlık
- 80–600 kg
- Omuz yüksekliği
- 1,1 m
- Hız
- 50 km/sa
- IUCN
- Asgari endişe
6. Ormanlar ve dağlar
Kurt
Akşam olurken uzaktan bir uluma duyuyorum. Bir kurdun uluması açık arazide 10 kilometreden uzağa duyulabilir.
Kurtlar sürü hâlinde, bir aile gibi yaşar. Bugün evlerimizdeki bütün köpeklerin atası kurtlardır.
- Ağırlık
- 30–60 kg
- Omuz yüksekliği
- 80 cm
- Hız
- 60 km/sa
- IUCN
- Asgari endişe
6. Ormanlar ve dağlar
Dev panda
Çin'in dağ ormanlarında bir dev panda bambu yiyor… ve yiyor… ve yiyor! Pandalar günde 12 ila 38 kilogram bambu yer.
Bilek kemiğinden çıkan bir "altıncı parmak" bambuyu tutmasına yardım eder. Koruma çalışmaları sayesinde pandaların durumu 2016'da iyileşti.
- Ağırlık
- 70–125 kg
- Omuz yüksekliği
- 70 cm
- Hız
- 30 km/sa
- IUCN
- Hassas
6. Ormanlar ve dağlar
Kar leoparı
Karlı kayalıklarda bir şey kıpırdıyor… Sonra kayboluyor! Kar leoparı o kadar iyi gizlenir ki ona "dağların hayaleti" denir.
Neredeyse vücudu kadar uzun kuyruğunu denge için ve soğukta atkı gibi kullanır. Geniş, tüylü pençeleri karda kar ayakkabısı gibi çalışır.
- Ağırlık
- 22–55 kg
- Omuz yüksekliği
- 60 cm
- IUCN
- Hassas
6. Ormanlar ve dağlar
Hatırlıyor musun?
Evlerimizdeki köpeklerin atası hangi hayvandır?
Cevabı gör
Kurt. Bütün köpekler, binlerce yıl önce evcilleşen kurtlardan gelir.
7. Türkiye'nin yaban hayatı
Yolculuğun son durağı en sevdiğim yer: Türkiye! Üç kıtanın buluştuğu bu topraklarda dağlar, bozkırlar, göller ve denizler var.
Bu yüzden Türkiye'nin yaban hayatı çok zengindir. Hadi kendi ülkemizin hayvanlarıyla tanışalım!
7. Türkiye'nin yaban hayatı
İribaş deniz kaplumbağası
Yaz gecesi Muğla'daki İztuzu Plajı'ndayım. Bir iribaş deniz kaplumbağası, yani Caretta caretta, kumu kazıyor ve yaklaşık 100 yumurta bırakıyor.
Yavrular gece yumurtadan çıkar ve denizin parıltısına doğru yürür. Kumsala fener tutmamalıyız; çünkü ışıklar onların yolunu şaşırtır.
- Ağırlık
- 80–200 kg
- Uzunluk
- 90 cm
- IUCN
- Hassas
7. Türkiye'nin yaban hayatı
Akdeniz foku
Ege'nin kayalık bir kıyısında bir Akdeniz foku dinleniyor. Dünyanın en nadir foklarından biridir.
Yavrularını girişi denizin altında kalan mağaralarda doğurur. Bir fok görürsek ona yaklaşmadan, uzaktan izlemeliyiz.
- Ağırlık
- 240–300 kg
- Uzunluk
- 2,4 m
- IUCN
- Hassas
7. Türkiye'nin yaban hayatı
Kelaynak
Şanlıurfa'nın Birecik ilçesinde, Fırat kıyısındaki kayalıklarda tüysüz, kırmızı yüzlü kuşlar görüyorum: kelaynaklar!
Kelaynak dünyanın en nadir kuşlarından biridir. Birecik'te insanlar her yıl onları korumak için çalışır. Uzun, kıvrık gagalarıyla topraktaki böcekleri bulurlar.
- Ağırlık
- 1–1,5 kg
- Kanat açıklığı
- 1,3 m
- IUCN
- Tehlikede
7. Türkiye'nin yaban hayatı
Flamingo
Tuz Gölü pembeye boyanmış gibi: binlerce flamingo! Tuz Gölü, Türkiye'de flamingoların en büyük yuva yeridir.
Flamingolar pembe rengini yedikleri minik karides ve alglerden alır. Çoğu zaman tek ayak üzerinde durarak dinlenirler.
- Ağırlık
- 2–4 kg
- Boy
- 1,3 m
- IUCN
- Asgari endişe
7. Türkiye'nin yaban hayatı
Anadolu yer sincabı
Anadolu bozkırında küçük bir hayvan arka ayakları üzerinde dikilip ıslık çalıyor: bir Anadolu yer sincabı! Halk arasında "gelengi" de denir.
Neredeyse yalnızca Anadolu'da yaşar. Tehlike görünce ıslıkla diğerlerini uyarır ve yılın yarısından fazlasını yuvasında kış uykusunda geçirebilir.
- Ağırlık
- 200–500 g
- Uzunluk
- 22 cm
- IUCN
- Tehdide açık
7. Türkiye'nin yaban hayatı
Hatırlıyor musun?
Kelaynaklar Türkiye'de hangi ilçede korunur?
Cevabı gör
Birecik. Kelaynaklar Şanlıurfa'nın Birecik ilçesinde koruma altındadır.
Son söz
Defterim doldu! Savanda aslanlarla, kutuplarda penguenlerle, okyanusta balinalarla ve Türkiye'de kelaynaklarla tanıştık.
Bu hayvanların birçoğunun bizim yardımımıza ihtiyacı var. Sıcak günlerde kuşlar için su koymak, çöpümüzü doğada bırakmamak, yuvaları rahatsız etmemek küçük ama çok değerli iyiliklerdir.
Bu kitapta aslan gibi kükredin, penguen gibi paytak paytak yürüdün, mirket gibi nöbet tuttun. Hayvanla hayvan olmak, onları anlamanın en güzel yolu. Artık sen de bir hayvan bilimcisisin. Gördüğün her hayvanı merakla izle ve öğrendiklerini arkadaşlarına anlat. Yolculuğumuz burada bitiyor ama keşfetmek hiç bitmez! 🐾